Τα παλιά χρόνια που δεν υπήρχαν αυτοκίνητα οι μετακινήσεις ήταν πολύ δύσκολες. Οι άνθρωποι έπρεπε να πάνε με τα πόδια ή με τα γαϊδούρια ή με τα μουλάρια κάπου αλλού. Έτσι, έχαναν πολύ χρόνο αλλά και κουράζονταν με τη μεταφορά των προϊόντων τους. Γι’αυτό υπήρχαν κάποιοι που έκαναν το επάγγελμα του αγωγιάτη. Χρησιμοποιώντας τα μουλάρια ή τα γαϊδούρια τους δεν έκαναν άλλη δουλειά παρά μόνο το καθημερινό δρομολόγιο από το χωριό τους σε άλλα μέρη, κουβαλώντας ανθρώπους και εμπορεύματα.
ΝΤΕΛΑΛΗΣ
Τα παλιά χρόνια που δεν είχαν ανακαλυφθεί το ραδιόφωνο, η τηλεόραση και το μεγάφωνο οι αρχές του χωριού είχαν πρόβλημα να επικοινωνήσουν με τους κατοίκους και να τους πουν κάποια πράγματα που τους αφορούσαν. Έτσι, όταν ήθελαν να ανακοινώσουν κάτι στους κατοίκους είχαν τον ντελάλη, ο οποίος έπρεπε να είναι βροντόφωνος για να μπορεί να φωνάζει δυνατά και να τον ακούνε. Η δουλειά του ήταν να γυρίζει όλο το χωριό και να φωνάζει αυτό που έπρεπε να μάθουν όλοι οι χωρικοί. Στεκόταν κυρίως στα ψηλότερα σημεία για να ακουστεί όσο το δυνατό από περισσότερους.
Η λέξη είναι μάλλον τούρκικη και σημαίνει «αυτός που ανακοινώνει τα μαντάτα», ο δημόσιος κήρυκας. Ο (ν)τελάλης διαλαλούσε τα νέα, τις παραγγελίες που έπαιρνε από τις αρχές ή για τα εμπορεύματα που έφερναν οι πραματευτάδες. Η δυνατή φωνή και κυρίως ο τρόπος που παρουσίαζαν συνοπτικά τα νέα ή διαφήμιζαν τα προϊόντα, τους καθιστούσε γνωστούς στην τοπική κοινωνία. Έβαζε την παλάμη στο στόμα, σαν χωνί, κι έπαιρνε τις γειτονιές φωνάζοντας. Η αμοιβή του ήταν ένα ποτηράκι τσίπουρο ή λίγο κολατσιό.
ΝΕΡΟΥΛΑΣ
Ένα επάγγελμα που έχει εξαφανιστεί τώρα είναι ο νερουλάς. Στην παλιά Αθήνα δεν υπήρχαν βρύσες μέσα στα σπίτια κι έτσι αυτός που αναλάμβανε την τροφοδότησή τους με νερό ήταν ο νερουλάς. Συνήθως υπήρχε ένας νερουλάς σε κάθε μία γειτονιά και είχε σταθερή πελατεία. Έκανε πολλά κοπιαστικά δρομολόγια και αμειβόταν περίπου μία δεκάρα τον τενεκέ. Το επάγγελμα του νερουλά διατηρήθηκε μέχρι το 1930, οπότε ιδρύθηκε η ΟΥΛΕΝ.
ΓΑΝΩΤΗΣ
Ένα άλλο επάγγελμα που έχει χαθεί κυρίως από τα μεγάλα αστικά κέντρα είναι ο Γανωτής. Γανωτής ονομάζεται ο τεχνίτης που επικαλύπτει χάλκινα σκεύη με κασσίτερο. Οι γανωτήδες ήταν συνήθως πλανόδιοι τεχνίτες που αναλάμβαναν τον γαλβανισμό και στίλβωμα των χάλκινων οικιακών σκευών, όπως τα ταψιά, τα καζάνια, τα κουτάλια, τα πιρούνια κ.α. Το γάνωμα έπρεπε να γίνεται συχνά για λόγους υγείας, κυρίως στα σκεύη που χρησιμοποιούσαν στο μαγείρεμα, οπότε οι γανωτήδες είχαν δουλειά όλο το χρόνο. Τα τελευταία χρόνια το επάγγελμα του γανωτή έχει εξαφανιστεί, αφού τα μαγειρικά σκεύη είναι πλέον ανοξείδωτα και δεν χρειάζονται επικασσιτέρωση.
Γαλατάς
O γαλατάς ήταν επάγγελμα πλανόδιου μικροπωλητή παλαιότερων εποχών, που διατηρήθηκε μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, που σήμερα έχει εκλείψει σχεδόν τελείως από αρκετές χώρες της Ευρώπης. Ο γαλατάς εργαζόταν στα μεγάλα αστικά κέντρα και όχι στα χωριά, καθώς εκεί υπήρχε η δυνατότητα, εξ ανάγκης, για άμεση πώληση φρέσκου γάλακτος. Ο γαλατάς αναλάμβανε τη διάθεση του γάλακτος και άλλων γαλακτοκομικών προϊόντων (συνηθέστερα γιαουρτιού) στα σπίτια. Το μεταφορικό του μέσο ήταν ένα υποζύγιο (γάιδαρος ή μουλάρι, μερικές φορές ρυμουλκούσαν και ανοικτή ή κλειστή ελαφριά άμαξα) και αργότερα το ποδήλατο ή μηχανοκίνητο δίτροχο.
Ακονιστής
Ο άνθρωπος αυτός ήταν απαραίτητος στα σπίτια που είχαν για ακόνισμα μαχαίρια, πριόνια, κόσες, κόφτρες, τσεκούρια, ψαλίδια κι άλλα κοπτικά εργαλεία. Η δουλειά του ήταν να τα γυαλίζει και να τα ακονίζει μέχρι που να κόβουν, κατά το κοινώς λεγόμενο, την μύγα στον αέρα. Τα σύνεργα του ακονιστή ήταν ο τροχός κι οι ακονόπετρες. Ο τροχός ήταν σμυριδόπετρα, που έβγαινε στον Κόρωνο και σ’ άλλες περιοχές της Νάξου.
Φανοκόρος
Ο φανοκόρος ήταν ο άνθρωπος που άναβε τα φανάρια του δημοτικού φωτισμού. Από το τέλος του 18ου αιώνα με την διάδοση του φωταερίου και ειδικά στην Αθήνα από το 1857 με την ίδρυση του εργοστασίου φωταερίου σε συνεργασία με την Γαλλική Εταιρεία, έγινε επιτακτική η ανάγκη για το φωτισμό της πόλης. Κάθε βράδυ ο φανοκόρος φρόντιζε να ανάβουν οι δημοτικοί φανοστάτες των δρόμων. Δρόμοι, πλατείες, θέατρα θα παρέμεναν στο σκοτάδι χωρίς τη δική του φροντίδα. Φανοκόρος
Εφημεριδοπώλης
Ο πλανόδιος εφημεριδοπώλης είναι ο επαγγελματίας που ασκεί το επάγγελμά του χωρίς να έχει συγκεκριμένο μαγαζί. Παραλαμβάνει τις εφημερίδες από τα Πρακτορεία Διανομής Τύπου και προωθεί την καθημερινή κυκλοφορία του ελληνικού τύπου περπατώντας στους κεντρικούς δρόμους της πόλης τις πωλεί στους περαστικούς πολίτες ή τις αφήνει στην είσοδο των σπιτιών των μόνιμων πελατών του.
ΜΥΛΩΝΑΣ
Μυλωνάδες λέγονταν στα παλιά χρόνια αυτοί που εκμεταλλεύονταν τους μύλους και άλεθαν τα σιτηρά, για να παράγουν αλεύρι, με το οποίο παρασκεύαζε το ψωμί της η οικογένεια.
Οι αλευρόμυλοι διακρίνονταν σε κείνους που κινούνταν με νερό τους νερόμυλους, και σε κείνους που κινούνταν με τον αέρα, που λέγονταν ανεμόμυλοι. Οι περισσότεροι νερόμυλοι λειτουργούσαν το χειμώνα και ελάχιστοι το καλοκαίρι και σε τόπους όπου υπήρχαν τρεχάμενα νερά. Η λειτουργία ενός νερόμυλου απαιτούσε εγκαταστάσεις, που εξασφάλιζαν τη μεταφορά και την αποθήκευση του νερού, για την κίνηση του μύλου και μηχανισμούς έξω και μέσα στο κτίσμα του μύλου, με τους οποίους γίνονταν η εκμετάλλευση της υδατόπτωσης του νερού και η μετάδοση της κίνησης στη μυλόπετρα για το άλεσμα των καρπών.
Οι ανεμόμυλοι κινούνταν με τη βοήθεια του ανέμου και γι’ αυτό οι περισσότεροι λειτουργούσαν μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες, που οι άνεμοι ήταν ήπιοι. Οι ανεμόμυλοι χτίζονταν τις πιο πολλές φορές ομαδικά στα λεγόμενα μυλοτόπια. Τα μυλοτόπια ήταν συνήθως τόποι με στρωτούς ανέμους όπως οι πλαγιές λόφων. Οι ανεμόμυλοι διακρίνονταν σε μονόκαιρους και σε στρογγυλούς. Οι μονόκαιροι ήταν προσανατολισμένοι αποκλειστικά προς βορρά και βορειοδυτικά, γιατί από την κατεύθυνση αυτή πνέουν συνήθως οι άνεμοι στην Κρήτη. Οι στρογγυλοί μύλοι μπορούσαν να κινούνται με όλους τους ανέμους, αφού μπορούσαν να περιστραφούν και να προσανατολιστούν κάθε φορά στην κατεύθυνση απ’ όπου έπνεε ο άνεμος. Το βασικό εξάρτημα του ανεμόμυλου, με το οποίο εξασφαλίζονταν η κίνηση του με την επενέργεια του ανέμου, ήταν η φτερωτή, που βρισκόταν μπροστά και έξω από το κτίσμα του μύλου. Και στις δυο περιπτώσεις ο βασικός κορμός του μύλου ήταν η πέτρα. Δυο πέτρινοι δίσκοι κινούνταν αντίθετα και τρίβοντας τον καρπό τον μετέτρεπαν σε αλεύρι. Η κίνησή τους γινόταν μέσα από ένα σύστημα αξόνων από τη ρόδα του νερόμυλου ή του ανεμόμυλου στους πέτρινους δίσκους.
Η δουλειά του μυλωνά ήταν μοναχική, σκληρή, επίπονη αλλά προσοδοφόρα. Συνήθως δεν πληρωνόταν με χρήματα, αλλά με αλεύρι, ανάλογα με τη ποσότητα που άλεθε. (αλεστικά).
Μυλωνάδες στους παλαιότερους χρόνους λεγόταν αυτοί που εκμεταλλεύονταν τους μύλους και άλεθαν τα σιτηρά για να παράγουν αλεύρι. Όσους από τους μύλους κινούνται με αέρα τους έλεγαν ανεμόμυλους.
Οι μύλοι λειτουργούσαν κυρίως το χειμώνα, και όπου υπήρχαν τρεχούμενα νερά λειτουργούσαν και το καλοκαίρι.
Η εγκατάσταση του γινόταν συνήθως πλάι στις όχθες των ποταμών και όταν υπήρχαν ειδικές συνθήκες χτίζοντας διαδοχικά ο ένας κάτω από τον άλλο στην πλαγιά ενός βουνού όπου με τη βοήθεια μεγάλης ποσότητας τρεχούμενων νερών λειτουργούσαν διαδοχικά. Ο μυλωνάς περίμενε να φυσήξει ο κατάλληλος άνεμος για να θέσει σε λειτουργία το μηχανισμό του μήλου. Άπλωνε τα πανιά της φτεριοτής, μετέφερε μέσα στο μύλο τους καρπούς πού επρόκειτο να αλεστούν, τους άδειαζε στην κοφινίδα που ήταν ένα ξύλινο κιβώτιο με πυραμιδωτή προς τα κάτω βάση, απ’ όπου έπεφτε μέσα στην κουβέρτα, ένα ξύλινο κιβώτιο, μορφής χαμηλού –πολυγωνικού πρίσματος που περιέβαλε ης μυλόπετρες, την απανώπετρα και την κατώπετρα.
Παγωτατζής
Οι παγωτατζήδες βράζανε το γάλα και προσθέτανε ζάχαρη, αυγά, κακάο ή βανίλια, ανάλογα με τη γεύση που θέλανε να φτιάξουν. Όταν έβραζε το μείγμα, το κατέβαζαν από τη φωτιά και το τοποθετούσαν σε ένα μεταλλικό κάδο, ο οποίος βρισκόταν μέσα σε ένα ξύλινο βαρέλι. Στο κενό που υπήρχε ανάμεσα στο ξύλινο βαρέλι και στον κάδο, έβαζαν πάγο και συνέχιζαν να ανακατεύουν το μείγμα μέχρι να πήξει. Φορτώνανε το βαρέλι στο καρότσι, και με μια ειδική μεταλλική κουτάλα και τα χωνάκια ξεκινούσαν τη δουλειά τους.
Ο παγωτατζής με το άσπρο καπελάκι και την άσπρη ποδιά του ήταν φιλικός ευχάριστος, και ο πιο αγαπημένος πλανόδιος μικροπωλητής για τα παιδιά. Με το τρίτροχο ποδήλατο ή το μηχανοκίνητο καροτσάκι έκανε την εμφάνισή του στα συνηθισμένα στέκια, και διαλαλούσε το παγωτό του, στα δημοτικά σχολεία, στις εκκλησίες τις Κυριακές και τις γιορτές, στους γάμους και στα πανηγύρια, στις πλατείες, στα παζάρια, στις εκδρομές, στους ποδοσφαιρικούς αγώνες και όπου αλλού σύχναζε πολύς κόσμος.
Το παλιό καροτσάκι του παγωτατζή ήταν σωστό κομψοτέχνημα , με το ωραίο σκέπαστρο, τις παραστατικές λαϊκές ζωγραφιές και τα διάφορα σχέδια που κοσμούσαν τις πλευρές του.
Ο Παγωτατζής γνώριζε τη συνταγή, τα υλικά και τις αναλογίες. Μέσα στον μεταλλικό κάδο έβαζε το γάλα, το σαλέπι, το σιμιγδάλι, τη ζάχαρη, τα αυγά, τη βανίλια κλπ. Σκέπαζε τον κάδο και άρχιζε να τον περιστρέφει μέχρι να πήξει το παγωτό. Στη συνέχεια το πάγωνε και ξεκινούσε με το καροτσάκι του για το μεροκάματο.
Τα παγωτά φτιάχνονταν είτε από γάλα ή σκόνη γάλακτος είτε ήταν παγωτά φρούτων – γρανίτες.
Το παραδοσιακό ξυλάκι με γεύση βανίλιας ή το παγωτό χωνάκι, είναι στην ανάμνηση όλων των ανθρώπων που στην παιδική ηλικία τα γεύτηκαν και τα απόλαυσαν με ανεμελιά.
Την πρώτη εμφάνισή του την έκανε την Άνοιξη, τις μέρες του Πάσχα και σταματούσε το φθινόπωρο με την εμφάνιση των καστανάδων, αν και οι περισσότεροι από αυτούς ήταν οι ίδιοι, διότι έκαναν παράλληλα και δεύτερο εποχιακό επάγγελμα.
«Ο παγωτατζής!!! Φρέσκα παγωτά!!!» ακούγονταν ξαφνικά η φωνή του Παγωτατζή μέσα στην καλοκαιριάτικη λαύρα
Σήμερα το τυποποιημένο παγωτό έχει κυριαρχήσει στην αγορά και ο πλανόδιος πωλητής δεν γυρίζει πια στις γειτονιές.
Τσαγκάρης
Σήμερα όταν λέμε τσαγκάρης εννοούμε τον τεχνίτη που επιδιορθώνει τα χαλασμένα μας παπούτσια. Πολλοί τσαγκάρηδες γύριζαν τις γειτονιές και μάζευαν παπούτσια για επιδιόρθωση. Δηλαδή ήταν μπαλωματήδες.
Το τσαγκαράδικο, ο χώρος όπου ήταν στημένος ο πάγκος του με όλα τα σύνεργα, ήταν ανοιχτό απ’ το πρωί μέχρι αργά το βράδυ. Στον πάγκο βρίσκονταν, βελόνες, σακοράφες, σουβλιά, σφυράκια, λίμες, τανάλιες καλαπόδια, που έβαζε μέσα στο παπούτσι. Δεν υπήρχαν τότε κόλες και μηχανές. Εκεί, σκυμμένος πάνω από τον πάγκο του, δούλευε ώρες ατελείωτες φορώντας πάντα τη χαρακτηριστική δερμάτινη ποδιά του. Εκεί δεχόταν και τις παραγγελίες των πελατών του.
Στις μεγάλες πόλεις υπήρχαν μεγάλα τσαγκαράδικα, όπου δούλευαν πολλοί τσαγκάρηδες, μαζί με καλφάδες και τσιράκια. Τα τσαγκαράδικα αυτά δέχονταν μεγάλες παραγγελίες και για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των πελατών, δούλευαν ασταμάτητα. Ένα ζευγάρι παπούτσια, τότε κόστιζαν σχεδόν μια χρυσή λίρα, για να φτιαχτούν χρειάζονταν 2-3 ημέρες δουλειά. Είχαν φυσικά στη διάθεση τους και μερικά μέσα, όπως ποδοκίνητες μηχανές, για να ράβουν γρηγορότερα τα παπούτσια.
Τα τσιράκια, που έκαναν βοηθητικές δουλειές, δούλευαν χωρίς αμοιβή. Μερικές φορές μόνο τους έδινε ένα συμβολικό ποσό το αφεντικό ή κάποιο χαρτζιλίκι το Σαββατοκύριακο. Κι όλα αυτά, αν ήταν υπάκουα και είχε πάει καλά ο τζίρος του μαγαζιού. Έπαιρναν όμως από τους πελάτες φιλοδωρήματα, ενώ οι καλφάδες έπαιρναν ένα μικρό μεροκάματο.
Η κατασκευή τους ήταν εξ ολοκλήρου χειροποίητη. Δεν υπήρχαν τότε κόλλες και μηχανές. Ήταν ραφτά και καρφωτά. Για να κατασκευάσει ο τσαγκάρης αγόραζε το δέρμα. Τα δέρματα ήταν δύο ειδών, τα ψιλά που τα χρησιμοποιούσε για το πάνω μέρος του παπουτσιού και τα χοντρά, με τα οποία έφτιανε το κάτω μέρος, τις σόλες δηλαδή.
Όταν ερχόταν ο πελάτης για να παραγγείλει ένα ζευγάρι παπούτσια, τον έβαζε ο τσαγκάρης να πατήσει πάνω σ’ ένα χοντρό πετσί κι μ’ ένα μολύβι, που το σάλιωνε προηγουμένως ζωγράφιζε το πέλμα του.
Εδώ θα βρεις χρήσιμες πληροφορίες για τους υγροβιότοπους και τα ζώα και φυτά του μαθήματος
O ποταμός Έβρος στο χάρτηματος
Το δέλτα του Έβρου
Αρκετές φορές συμβαίνει τα νερά ενός ποταμού, ιδιαίτερα αν είναι αρκετά μεγάλος, να διακλαδίζονται πριν την εκβολή και να καταλήγουν στην θάλασσα σε σχήμα δέλτα (Δ). Τότε ονομάζουμε το σημείο
εκβολής του ποταμού δέλτα. Πολλά από τα δέλτα ποταμών αποτελούν σημαντικά οικοσυστήματα. Σε αυτά συναντώνται πλήθος φυτών και ζώων, ενώ πολλά είδη προτιμούν τα δέλτα, όπου η τροφή είναι άφθονη, για την αναπαραγωγή τους. Αλλά και πολλοί άνθρωποι ζουν σε μερικά από τα μεγαλύτερα δέλτα του κόσμου. Ο κυριότερος λόγος που τα δέλτα είναι τόσο πλούσια και εύφορα είναι το γεγονός ότι τα νερά των ποταμών στην πορεία τους προς τα δέλτα παρασύρουν χώμα που το εναποθέτουν στην εκβολή των ποταμών με την μορφή λάσπης, αλλά και πολλές θρεπτικές ουσίες μαζί με αυτό.
Ο Έβρος στις εκβολές του σχηματίζει ένα τεράστιο και δαιδαλώδες δέλτα, το οποίο αποτελεί τον σημαντικότερο υδροβιότοπο της Ελλάδας. Το Δέλτα του Έβρουαρχίζει από το χωριό
πουλιά στο δέλτα του Έβρου
Πόρος, όπου διακλαδίζεται σε δύο βραχίονες. Δεν είναι πλωτός σε κανένα σημείο του, έχει όμως σημαντικό όγκο υδάτων που χρησιμοποιούνται για παραγωγή ηλεκτρισμού (φράγμα Κυπρίνου), και αρδεύσεις. Είναι από τους πιο σημαντικούς υδροβιότοπους της Ευρώπης και είναι υπό προστασία.
Λίμνη Βιστονίδα
Χειμερινό τοπίο λίμνης Βιστωνίδας (πλημμυρισμένη)
Λίμνη Κερκίνη
Ο σταχτοτσικνιάς
O πιο τυπικός και διαδεδομένος ερωδιός. Είναι ο μεγαλύτερος στην Ευρώπη με 90 εκ. ύψος περίπου . Ο σταχτοτσικνιάς ξεχωρίζει από το σταχτί πάνω μέρος του , λευκωπό από κάτω και το χαρακτηριστικό λοφίο του . Το ράμφος του είναι κίτρινο και μακρύ, την περίοδο της αναπαραγωγής γίνεται κοκκινωπό. Διαλέγει λίμνες, ποτάμια με άφθονη βλάστηση και καραδοκεί πολύ ώρα ακίνητος μέσα ή κοντά στο νερό μέχρι να εμφανιστεί η λεία του .
Στη λεία του συγκαταλέγονται συνήθως ψάρια, σαύρες, βατράχια, σκουλήκια, σαλιγκάρια αλλά και ποντίκια . Στήνει τη φωλιά του πάνω σε δένδρα ή μέσα στις καλαμιές κατά αναπαραγωγικές αποικίες .
Γεννάει τον Μάρτιο – Απρίλιο 4-5 ανοιχτόχρωμα γαλάζια αυγά και το κλώσσημα διαρκεί 25-26 ημέρες. Οι νεοσσοί πετούν μόλις συμπληρώσουν 50 ημέρες ζωής . Στη δεκαετία του ΄80 σε μελέτες καταγραφής της ορνιθοπανίδας που έγιναν στον υγροβιότοπο ο σταχτοτσικνιάς αναφέρονταν ως αναπαραγόμενο .
Ο Βάτραχος
Το σώμα του βατράχου μπορεί να χωριστεί σε δύο μέρη: στο κεφάλι και τον κορμό. Το κεφάλι έχει σχήμα τριγωνικό και μπροστά υπάρχει το στόμα, που φτάνει μέχρι τ’ αυτιά. Το χρώμα του σώματος των βατράχων είναι από ανοιχτό μέχρι και σκούρο καστανό και στην κοιλιά κιτρινωπό.Ο βάτραχος όμως, μπορεί να αλλάζει χρώμα και να προσαρμόζεται καλύτερα στο περιβάλλον του, και έτσι να αποφεύγει τους εχθρούς του.
Το μέγεθος του βατράχου ποικίλλει ανάλογα με το είδος του. Οι βάτραχοι κοάζουν, όταν είναι σε περίοδο αναπαραγωγής, αλλά και σ’ όλες τις εποχές του χρόνου, κυρίως το βράδυ, όταν η ατμόσφαιρα είναι υγρή. Η φωνή του βάτραχου λέγεται «κόασμα». Σπουδαιότεροι εχθροί του βατράχου είναι τα φίδια, οι πελαργοί, οι γερανοί και άλλα πουλιά. Εχθρός του βατράχου είναι και ο άνθρωπος, γιατί σε μερικά μέρη της Ευρώπης (Γαλλία, Ιταλία) τα πόδια του βατράχου θεωρούνται εκλεκτός μεζές.
Καλαμοκανάς
Ο Καλαμοκανάς είναι μεγάλος, όπως ένας γλάρος, με πόδια όμως πολύ μακριά κόκκινα. Όταν πετάει περνούν ακόμη και την ουρά του (18 εκ. περ.). Έχει φτερά μαύρα και το κάτω μέρος λευκό. (38 εκ.). Το καλοκαίρι το αρσενικό έχει τη ράχη και το πάνω μέρος του κεφαλιού μαύρα. Η θηλυκιά έχει το κεφάλι και το λαιμό λευκά.
Ζει σε έλη, λιμνοθάλασσες και βάλτους.
Τρέφεται με έντομα, νύμφες, σκουλήκια και αυγά ψαριών.
Φτιάχνει τη φωλιά του στο έδαφος κοντά στο νερό. Γεννάει το Μάιο 3 ως 4 αυγά πρασινο-λαδί με κηλίδες γκρι ανοιχτές. Τα κλωσσούν και τα δύο φύλλα για 22 έως 26 ημέρες. Τα νεαρά είναι ικανά να πετάξουν μετά από 28 ημέρες.
Τον Καλαμοκανά τον λένε επίσης Αδραχτά και Άτρακτο.
Αργυροπελεκάνος
Οι Αργυροπελεκάνοι είναι τα μεγαλύτερα πουλιά στον κόσμο, από εκείνα που ζουν στις ακτές και κολυμπούν. Το όνομά του οφείλεται στο αργυρό τους χρώμα. Οι φτερούγες τους είναι άσπρες όταν είναι κλειστές, όταν όμως τις ανοίγουν έχουν μήκος 3 μέτρα και φαίνεται η εσωτερική πλευρά τους που είναι γκριζωπή. Το ράμφος τους είναι μακρύ και λεπτό και η πάνω σιαγόνα στην άκρη της είναι γαμψή σαν αγκίστρι. Η κάτω σιαγόνα σχηματίζει μια ευρύχωρη δερμάτινη σακούλα, πορτοκαλί χρώματος, όπου αποθηκεύεται η τροφή των Αργυροπελεκάνων. Το βάρος τους είναι γύρω στα 10 με 12 kgr.
Οι Αργυροπελεκάνοι ζουν σε αποικίες. Όταν επιλέξουν τον καλοκαιρινό τόπο διαμονής τους για 7 ημέρες περίπου ασχολούνται με το χτίσιμο της φωλιάς τους. Τις φτιάχνουν τη μια κοντά στην άλλη πάνω σε νησάκια από ρίζες καλαμών. Έπειτα ζευγαρώνουν. Ο θηλυκός Αργυροπελεκάνος γεννά γύρω στα 2 με 3 αυγά, τα οποία κλωσσούν και οι δύο γονείς για 32 περίπου ημέρες. Ο τρόπος που τα κλωσσούν είναι αρκετά ασυνήθιστος, αφού τα πατούν με τα πόδια τους. Τα μικρά μόλις βγουν από τα αυγά τους είναι μαύρα, σχεδόν γυμνά με κλειστά μάτια. Το ράμφος τους είναι πολύ μεγάλο, αλλά το σώμα τους μικρό. Οι Αργυροπελεκάνοι μεγαλώνουν τα μικρά τους με πολλή στοργή. Μέχρι να ολοκληρωθεί η πτέρωση των νεοσσών μετά από 2 μήνες περίπου τα μικρά τρέφονται βάζοντας το ράμφος τους σ΄ αυτό των γονιών τους που είναι γεμάτο ψαράκια.
Ο δενδροβάτραχος
Ο δενδροβάτραχος είναι από τα πιο κοινά βατράχια στην Ευρώπη.Το όνομά του το οφείλει στο μεγάλο διάστημα της ζωής του που περνάει στα φύλλα των δεντρων. Ενώ όταν έρθει η περίοδος αναπαραγωγής κατεβαίνει στο νερό. Ένα ξεχωριστό χαρακτηριστικό του δενδροβάτραχου είναι ότι κάτω από τις άκρες των δαχτύλων του έχουν δημιουργηθεί μικρές βεντούζες κι αυτό συνδέεται με το ότι μπορεί και σκαρφαλώνει στα δέντρα.Το Νούφαρο (Νυμφαία) είναι γένος υδρόβιων φυτών με παγκόσμια εξάπλωση. Αριθμεί περίπου 50 είδη. Το αρχαίο όνομα του φυτού είναι Νυμφαία που προέρχεται από την ελληνική λέξη Νύμφη.
Νούφαρα
Τα άνθη του νούφαρου είναι ακτινωτά και εξέρχονται από το κεντρικό μίσχο του φυτού. Έχουν πέταλα πολύ μεγαλύτερα από τα σέπαλα. Τα άνθη φτάνουν σε διάμετρο μέχρι και 30 εκατοστά και έχουν ποικιλία χρωμάτων συνήθως λευκό, κόκκινο, μωβ ή ροζ.
Τα νούφαρα είναι πολύ συνηθισμένο φυτό του Νείλου, όπου αποκαλούνται λοτοί. Στον Νείλο κυριαρχούν το μπλε και το λευκό νούφαρο. Το μπλε νούφαρο ανοίγει τα άνθη του την ημέρα και τα κλείνει την νύχτα ενώ το λευκό νούφαρο ανοίγει τα άνθη του την νύχτα και τα κλείνει την ημέρα. Γι’ αυτό το λόγο οι αρχαίοι Αιγύπτιοι είχαν συνδέσει το φυτό με τον διαχωρισμό των θεοτήτων τους, σε θεότητες του πάνω και του κάτω κόσμου, ενώ συνέδεαν επίσης το φυτό με τις πεποιθήσεις τους για τον θάνατο και την μετά θάνατον ζωή.
Η λιβελούλα είναι είδος εντόμου του γένους Anisoptera που φέρει ιριδίζοντα φτερά και ανήκουν στην τάξη οδοντόγναθα.
Τα θηλυκά έντομα γεννούν τα αυγά τους κοντά στο νερό ή πάνω στο νερό καθώς και σε επιπλέοντα φυτά. Τα αυγά εκκολάπτονται και κατά το στάδιο της νύμφης τρέφονται με κουνούπια. Οι λιβελούλες περνούν την περισσότερη ζωή τους σαν νύμφες κάτω από την επιφάνεια το νερού. Η τροφή τους αποτελείται από άλλα ασπόνδυλα όπως γυρίνοι και ψάρια. Αναπνέουν μέσα από βράγχια στον πρωκτό και μπορούν να προωθηθούν γρήγορα εκπέμποντας νερό από τον πρωκτό. Μερικές νύμφες κυνηγούν ακόμα και στην ξηρά, κάτι που πιθανόν να ήταν πιο κοινό σε αρχαίες εποχές όταν άλλα αρπακτικά της ξηράς ήταν πιο πρωτόγονα.Η λιβελούλα ζει κυρίως κοντά σε λίμνες και ποτάμια. Στο κεφάλι τους έχουν δύο κοντές και λεπτές κεραίες και δύο μεγάλα μάτια. Τα φτερά τους είναι διαφανή, άχρωμα ή με βούλες. Η κοιλιά είναι μακριά, λεπτή και με πολυ ζωντανά χρώματα.
Τον 3ο αιώνα μ.Χ. την αυτοκρατορία κλονίζουν εσωτερικά και εξωτερικά προβλήματα. Ο Διοκλητιανός εφαρμόζει την τετραρχία για τη σωτηρία της. Το διάταγμα της ανεξιθρησκίας δίνει λύση στις θρησκευτικές διαμάχες.
Η περίοδος ακμής της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας κράτησε περίπου δύο αιώνες (1ο και 2ο μ.Χ.). Από τις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ. όμως τη μακρόχρονη ρωμαϊκή ειρήνη άρχισαν να κλονίζουν εσωτερικά και εξωτερικά γεγονότα, που απείλησαν ακόμη και τη διάλυση του κράτους. Συγκεκριμένα:
Γειτονικοί λαοί, οι Γότθοι στο βορρά και οι Πέρσες στην ανατολή, παραβίαζαν τα σύνορα, λεηλατούσαν τις ακριτικές επαρχίες και έκλειναν τους δρόμους του εμπορίου.
Ο στρατός είχε γίνει παντοδύναμος. Οι στρατιωτικές δυνάμεις, αντί να φρουρούν τα σύνορα, στασίαζαν ή συγκρούονταν μεταξύ τους και συχνά όριζαν ή καταργούσαν τους αυτοκράτορες.
Κάποιες ακριτικές επαρχίες της Ανατολής αποσχίστηκαν από την αυτοκρατορία και έκαναν δικά τους κράτη.
Οι σκληροί διωγμοί κατά των Χριστιανών προκαλούσαν τη δυσαρέσκεια των πιστών της νέας θρησκείας για το ρωμαϊκό κράτος και έντονο διχασμό ανάμεσα σε αυτούς και τους οπαδούς των άλλων θρησκειών.
ΚΑΝΕ ΚΛΙΚ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΕΙΚΟΝΑ:
Ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός προσπάθησε να αντιμετωπίσει αυτά τα προβλήματα με το σύστημα της τετραρχίας.
Χώρισε δηλαδή την αυτοκρατορία σε τέσσερις μεγάλες περιφέρειες, δύο στην Ανατολή, δύο στη Δύση,
Το γλυπτό του συμπλέγματος της τετραρχίας
και όρισε για καθεμιά το δικό της άρχοντα, με αυξημένες εξουσίες.
Το σύστημα αυτό επανέφερε ηρεμία και τάξη στο εσωτερικό του κράτους και ασφάλεια στα σύνορα από τις εχθρικές επιδρομές.
Δεν κράτησε όμως πολύ. Μετά την παραίτηση του Διοκλητιανού, οι τέσσερις συνάρχοντες, που αυτός είχε ορίσει, ο Κωνσταντίνος, και ο Μαξέντιος στη Δύση, ο Λυκίνιος και ο Γαλέριος στην Ανατολή, συγκρούστηκαν μεταξύ τους.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μνημεία της Θεσσαλονίκης είναι η Θριαμβική Αψίδα του Γαλερίου, γνωστή και ως Καμάρα, που βρίσκεται στην πάνω πλευρά της οδού Εγνατίας και σε μικρή απόσταση από την Ροτόντα. Αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά σημεία συνάντησης των κατοίκων και επισκεπτών της πόλης.
Η Καμάρα είναι κτίσμα της εποχής της Ρωμαϊκής «Τετραρχίας» (αρχές 4ου μ.Χ. αιώνα) και αποτελεί το ένα σκέλος (δυτικό) μίας στεγασμένης στοάς, που σχηματιζόταν από αψίδες και τόξα. Κατασκευάστηκε για να τιμηθεί ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Γαλέριος, όταν αυτός επέστρεψε νικητής στην πόλη (περί το 306 μ.Χ.) μετά από πολέμους του κατά των Περσών.
Νικητές από τις εμφύλιες αυτές διαμάχες βγήκαν ο Κωνσταντίνος και ο Λικίνιος. Αυτοί οι δύο συγκρούστηκαν το 324 μ.Χ. και νικητής ήταν ο Κωνσταντίνος που πλέον έγινε μονοκράτορας. Αυτός μετέφερε την πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας από τη Ρώμη στην Κωνσταντινούπολη.
Οτιδήποτε υπάρχει στο σύμπαν είναι ύλη. Η Γη, οι θάλασσες, ο αέρας, ο Ήλιος, τα άστρα. Καθετί που o άνθρωπος παρατηρεί, που μπορεί να το αγγίζει ή να το αισθανθεί είναι ύλη. Η ύλη μπορεί να μετατραπεί σε ενέργεια και η ενέργεια σε ύλη. Ύλη και ενέργεια βάση της ισορροπίας στο σύμπαν.
Υλικά σώματα είναι όλα τα σώματα που έχουν μάζα (ποσό ύλης) και καταλαμβάνουν χώρο (όγκο).
Μόριο
Το μόριο είναι το μικρότερο σωματίδιο της ύλης που διατηρεί τις ιδιότητες του σώματος στο οποίο ανήκει.
Η ζάχαρη είναι γλυκιά. Το ίδιο και το μόριο της, αν μπορούσαμε να το απομονώσουμε. Άτομο
Τα μόρια αποτελούνται από ακόμη μικρότερα σωματίδια, τα άτομα. Άτομο είναι το μικρότερο σωματίδιο της ύλης που μπορεί να συνδυαστεί με άλλα άτομα και να σχηματίσει μόρια.
Τα άτομα αποτελούνται από ακόμα μικρότερα σωματίδια, τα πρωτόνια, τα νετρόνια και τα ηλεκτρόνια.
Ιδιότητες των υλικών σωμάτων
Οι ιδιότητες των υλικών σωμάτων μας βοηθούν να τα περιγράψουμε.
Η φυσική κατάσταση των υλικών σωμάτων
Τα μόρια των υλικών σωμάτων κινούνται συνεχώς. Ανάλογα με το πόσο κινούνται
και σε πόσο κοντινές αποστάσεις βρίσκονται μεταξύ τους, τα σώματα είναι στερεά, υγρά ή αέρια.
Ψηφιακή εξάσκηση
Κάνε κλικ στο μπαλόνι και προσπάθησε να βάλεις το κάθε υλικό σώμα εκεί που ταιριάζει
(στερεά – solids, υγρά – liquids, αέρια – gases)
Δες τη θέση και την κίνηση των μορίων στα στερεά (solid), τα υγρά (liquid) και τα αέρια (gas) :
Το 146 π.Χ. οι Ρωμαίοι κατακτούν την Ελλάδα, καταστρέφοντας την Κόρινθο και συμπεριφέρονται με ιδιαίτερασκληρό τρόπο στους κατακτημένους.
Οι Ρωμαίοι προσπαθούν να διατηρήσουν διχασμένες τις ελληνικές πόλεις, για να μη μπορούν να συνεργαστούν μεταξύ τους (διαίρει και βασίλευε).
Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στην μεγαλύτερή της έκταση με τις κατακτήσεις του Τραϊανού
H Ρωμαϊκή αυτοκρατορία
Η Ρώμη ξεκίνησε ως βασίλειο, συνέχισε ωςδημοκρατική πόλη-κράτος και έπειτα εξελίχθηκε σε μια τεράστια αυτοκρατορία.
Για τρεις αιώνες μετά την υποταγή της Ελλάδας, οι Ρωμαίοι συνέχισαν τις κατακτήσεις τους στη Δύση, την Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.
Δημιούργησαν μια τεράστια πολυπολιτισμική αυτοκρατορία, η οποία περιλάμβανε όλο τον τότε γνωστό κόσμο (marenostrum).
Η αυτοκρατορία αυτή βασιζόταν στον πολιτισμό των Ρωμαίων και των Ελλήνων. Γι’ αυτό το λόγο, ο πολιτισμός αυτός ονομάστηκε ελληνορωμαϊκόςπολιτισμός.
Διοίκηση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας
Επικεφαλής της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ήταν ο αυτοκράτορας.
ρωμαϊκές λεγεώνες
Οι Ρωμαίοι για να μπορούν να διοικούν το κράτος τους αποτελεσματικότερα, όρισαν ως «πρώτο πολίτη» (δηλαδή απόλυτο άρχοντα) τον αυτοκράτορα, παραχώρησαν το προνόμιο του ρωμαίου πολίτη σε όσους το επιθυμούσαν, οργάνωσαν ένα πειθαρχημένο στρατό, μείωσαν τους φόρους, κατασκεύασαν μεγάλους δρόμους, ψήφισαν νόμους για όλους τους κατοίκους της αυτοκρατορίας τους και διόρισαν Ρωμαίους κυβερνήτες (ανθύπατους), οι οποίοι επέβλεπαν τους τοπικούς άρχοντες. Έτσι, η Ρώμη μπόρεσε να απολαύσει δυο αιώνες ειρήνης τον 1ο και το 2ο αιώνα μ.Χ.
Η ζωή στη Ρώμη
Η Ρώμη ήταν πρωτεύουσα του ρωμαϊκού κράτους και η πόλη που ζούσε ο αυτοκράτορας.
μονομαχία στο Κολοσσαίο
Η Ρώμη ήταν κτισμένη δίπλα στον Τίβερη ποταμό. Σημαντικά κτίρια, θέατρα και γήπεδα κοσμούσαν την πόλη. Στην περίοδο της ακμής της αυτοκρατορίας, ο πληθυσμός της πλησίαζε το ενάμισι εκατομμύριο. Ο μεγάλος αριθμός πληβείων (φτωχών) που συνωστίζονταν στη Ρώμη υποχρέωνε τους αυτοκράτορες να προσφέρουν δωρεάν γεύματα και διασκέδαση στον ιππόδρομο και το Κολοσσαίο (άρτος και θεάματα) ώστε να κρατούν ικανοποιημένους τους κατοίκους και να αποφεύγουν τις εξεγέρσεις που ήταν συχνό φαινόμενο.
Η κοινωνία των Ρωμαίων
Οι πλούσιοι Ρωμαίοι αριστοκράτες είχαν μεγάλα κτήματα (μεγαλογαιοκτήμονες), τα οποία ονομάζονταν λατιφούντια και τα καλλιεργούσαν οι δούλοι. Συμμετείχαν στη διοίκηση του κράτους και επιδίωκαν την επέκτασή του.
Οι κατακτήσεις νέων περιοχών σήμαιναν για τους αριστοκράτες περισσότερα κτήματα, φόρους και δούλους για να καλλιεργούν τα χωράφια. Γι’ αυτό το λόγο, ήθελαν διαρκώς τον πόλεμο και τις κατακτήσεις.
Στις πόλεις συγκεντρώνονταν ένας μεγάλος αριθμός φτωχών ανθρώπων που ονομάζονταν πληβείοι. Η ζωή τους ήταν αρκετά δύσκολη και συχνά υπέφεραν από την έλλειψη τροφίμων. Έκαναν διάφορα χειρωνακτικά επαγγέλματα, όπως του τεχνίτη και του εργάτη αλλά και πνευματικά, όπως του παιδαγωγού.
Στην ύπαιθρο υπήρχαν και οι μικροί γεωργοί (μικροκαλλιεργητές) που καλλιεργούσαν μόνοι τους τα χωράφια τους. Έπρεπε να συμμετέχουν στους πολέμους που έκανε η Ρώμη και όταν επέστρεφαν, συχνά, οι αριστοκράτες τους είχαν πάρει τη γη τους.
Στη ρωμαϊκή κοινωνία υπήρχαν δούλοι που έκαναν τις πιο σκληρές εργασίες. Καλλιεργούσαν τη γη, κατασκεύαζαν δρόμους, δούλευαν σε ορυχεία, έκαναν τους υπηρέτες στα αρχοντικά των αριστοκρατών, συμμετείχαν στις μονομαχίες.
Ένας άνθρωπος μπορούσε να γίνει δούλος, λόγω του πολέμου ή της πειρατείας. Οι δούλοι δεν είχαν δικαιώματα και ήταν σκλαβωμένοι στο αφεντικό τους. Όποιος προσπαθούσε να δραπετεύσει τον συλλαμβάνανε και τον βασάνιζαν.
Οι αδελφοί Γράκχοι. Δύο σημαντικοί Ρωμαίοι
Οι Τιβέριος και Γάιος Γράκχος είναι δύο σημαντικοί Ρωμαίοι που αγωνίστηκαν για τη δικαιοσύνη και τα δικαιώματα των φτωχών Ρωμαίων, των πληβείων. Προσπάθησαν και οι δύο να βελτιώσουν τους νόμους και να δώσουν γη και κτήματα και στους φτωχούς Ρωμαίους. (134 – 119 π.Χ.)
Οι Γράκχοι δολοφονήθηκαν από τους Ρωμαίους αριστοκράτες.
Ο Σπάρτακος. Ένας επαναστάτης δούλος (70 π.Χ.)
Ο θάνατος του Σπάρτακου
Ο Σπάρτακος ήταν δούλος και συγκεκριμένα μονομάχος. Έγινε αρχηγός μιας μεγάλης επανάστασης των δούλων και των άλλων φτωχών ανθρώπων, εναντίον των Ρωμαίων. Ο Σπάρτακος δημιούργησε ένα μεγάλο στρατό από απλούς ανθρώπους και νίκησε σε πολλές μάχες τους Ρωμαίους. Οι άνθρωποι που τον ακολούθησαν ήθελαν την ελευθερία τους. Η επανάστασή του ήταν η μεγαλύτερη στην αρχαιότητα και ενέπνευσε τους ανθρώπους ακόμα και πολλούς αιώνες αργότερα.
Τελικά ο Σπάρτακος και οι δούλοι νικήθηκαν, αν και οι Ρωμαίοι αναγκάστηκαν να βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής των δούλων.
14-10-2026
